Twarda woda a włosy – czy osad mineralny może powodować szorstkość, matowość i trudności w układaniu fryzury?

Po przeprowadzce, zmianie ujęcia wody albo dłuższym pobycie w innym mieście można zauważyć, że włosy zaczynają zachowywać się inaczej. Stają się bardziej szorstkie, tracą połysk, trudniej je rozczesać, a kosmetyki nie działają tak jak wcześniej. Jednym z podejrzewanych powodów bywa twarda woda, czyli woda zawierająca dużo rozpuszczonych związków wapnia i magnezu.

Wpływ twardej wody na włosy nie jest jednak tak prosty, jak sugerują reklamy kosmetyków i filtrów prysznicowych. Minerały rzeczywiście mogą osadzać się na powierzchni włosa, ale nie oznacza to automatycznie jego trwałego zniszczenia. Znaczenie mają między innymi stopień twardości wody, częstotliwość mycia, rodzaj stosowanych produktów, kondycja włosów oraz to, czy były one rozjaśniane, farbowane lub poddawane innym zabiegom chemicznym.

Czym właściwie jest twarda woda?

Twardość wody wynika przede wszystkim z obecności jonów wapnia i magnezu. Nie są one zanieczyszczeniami w takim znaczeniu jak bakterie, pestycydy czy metale ciężkie. Wapń i magnez są naturalnymi składnikami wody i jednocześnie minerałami potrzebnymi organizmowi.

Twardą wodę można rozpoznać po osadzie pojawiającym się na armaturze, kabinie prysznicowej, czajniku czy naczyniach. W takiej wodzie mydło słabiej się pieni, ponieważ reaguje z minerałami i może tworzyć trudniej rozpuszczalne pozostałości. Podobne zjawisko może zachodzić podczas mycia skóry oraz włosów.

Sama twardość nie oznacza, że woda jest niebezpieczna do picia lub mycia. Światowa Organizacja Zdrowia nie uznaje poziomów twardości typowych dla wody pitnej za zagrożenie zdrowotne. Problem ma przede wszystkim charakter użytkowy i kosmetyczny: większe zużycie detergentów, powstawanie kamienia oraz możliwość odkładania się minerałów na różnych powierzchniach.

Czy wapń i magnez rzeczywiście pozostają na włosach?

Łodyga włosa jest zbudowana głównie z keratyny. Jej zewnętrzną część tworzą zachodzące na siebie łuski osłonki. Powierzchnia zdrowego włosa jest stosunkowo gładka i dobrze chroniona, natomiast włosy rozjaśniane, często farbowane, prostowane lub intensywnie ogrzewane mają bardziej uszkodzoną osłonkę.

Badania laboratoryjne pokazują, że włosy mogą wiązać wapń i magnez obecne w wodzie. Szczególnie podatne są włosy zniszczone chemicznie, ponieważ mają więcej miejsc, do których mogą przyłączać się jony metali. W jednym z badań stan włosa miał większy wpływ na ilość związanych minerałów niż sama twardość wody. Oznacza to, że ten sam rodzaj wody może być niemal niezauważalny dla osoby z naturalnymi, zdrowymi włosami, a wyraźnie pogarszać wygląd włosów rozjaśnianych i przesuszonych.

Badania z użyciem mikroskopu elektronowego wykazywały większe odkładanie się niektórych minerałów na włosach płukanych twardą wodą. Nie zawsze stwierdzano jednak jednocześnie widoczne uszkodzenia powierzchni włosa. Wyniki badań dotyczących zmniejszenia wytrzymałości włosów również nie są całkowicie jednolite. Część eksperymentów wskazywała na osłabienie włosa po kontakcie z bardzo twardą wodą, natomiast inne nie potwierdzały wyraźnych zmian jego struktury.

Można więc powiedzieć, że osadzanie się minerałów jest zjawiskiem realnym, ale jego znaczenie kosmetyczne zależy od wielu dodatkowych czynników. Nie ma podstaw, aby każdą suchość, łamliwość lub utratę połysku przypisywać wyłącznie wodzie.

Dlaczego włosy mogą stać się matowe i szorstkie?

Gładka powierzchnia włosa lepiej odbija światło, dlatego włosy wyglądają na błyszczące. Kiedy łuski osłonki są uniesione, uszkodzone albo pokryte pozostałościami minerałów i kosmetyków, światło rozprasza się nierównomiernie. Fryzura może wówczas wydawać się matowa, nawet jeśli włosy nie są poważnie zniszczone.

Osad mineralny może także zwiększać tarcie pomiędzy pasmami. Włosy zaczynają się plątać, są mniej śliskie i trudniej je rozczesać. Podczas szczotkowania wymagają użycia większej siły, co zwiększa ryzyko mechanicznego łamania. Końcówki mogą wyglądać na przesuszone, a loki i fale tracić regularny skręt.

Znaczenie ma również działanie szamponu. W twardej wodzie niektóre środki myjące gorzej się pienią, co może skłaniać do używania większej ilości produktu. Intensywne mycie, nakładanie szamponu na całą długość i mocne pocieranie włosów może usuwać lipidy ochronne oraz nasilać przesuszenie. Czasami za pogorszenie wyglądu fryzury odpowiada więc nie tylko sama woda, lecz także sposób pielęgnacji dostosowany do słabszego pienienia się kosmetyku.

Czy twarda woda powoduje wypadanie włosów?

Nie ma wystarczających dowodów, że twarda woda sama w sobie powoduje typowe wypadanie włosów wynikające z uszkodzenia mieszków włosowych. Wypadanie zachodzi wtedy, gdy cały włos kończy cykl wzrostu i oddziela się od mieszka. Przyczyną mogą być między innymi czynniki genetyczne, zaburzenia hormonalne, niedobory, choroby, leki, silny stres lub stan zapalny skóry głowy.

Kontakt z twardą wodą może natomiast sprzyjać szorstkości i łamaniu łodygi włosa. Krótsze fragmenty pozostające na szczotce lub w odpływie mogą zostać pomylone z włosami wypadającymi wraz z cebulką. W przypadku łamania włosów fryzura może się przerzedzać na długości, a wokół głowy pojawia się wiele krótkich, odstających kosmyków.

Jeżeli włosy wyraźnie wypadają od nasady, poszerza się przedziałek, powstają prześwity lub ogniska pozbawione włosów, nie należy ograniczać się do zmiany szamponu czy montowania filtra. Taki problem wymaga poszukania rzeczywistej przyczyny, najlepiej podczas konsultacji dermatologicznej.

Kto może najmocniej odczuwać działanie twardej wody?

Najbardziej podatne są zwykle włosy rozjaśniane, wielokrotnie farbowane, trwałe ondulowane oraz często prostowane w wysokiej temperaturze. Uszkodzona osłonka łatwiej wiąże minerały i gorzej chroni wnętrze włosa. Nawet niewielkie zwiększenie szorstkości może wtedy szybko prowadzić do plątania i łamania.

Problem może być także bardziej widoczny na włosach długich. Ich końcówki mają często kilka lat i były wielokrotnie myte, suszone, czesane oraz wystawiane na promieniowanie słoneczne. Są naturalnie bardziej zużyte niż włosy rosnące tuż przy skórze głowy.

Na jasnych, siwych i rozjaśnianych włosach łatwiej zauważyć również zmianę odcienia. Nie zawsze odpowiadają za nią wapń i magnez. W wodzie mogą znajdować się także niewielkie ilości żelaza, miedzi lub manganu, które w określonych warunkach pozostawiają żółtawe, rdzawe albo zielonkawe zabarwienie. Tego rodzaju problem może występować zwłaszcza przy wodzie z własnego ujęcia albo po kontakcie z wodą basenową.

Jak sprawdzić, czy problemem jest woda?

Pierwszą wskazówką jest obecność kamienia na bateriach, słuchawce prysznicowej i czajniku. Dokładniejsze informacje można uzyskać od lokalnego dostawcy wody, który publikuje wyniki badań i podaje twardość wody w danym rejonie. W przypadku własnej studni potrzebne może być badanie próbki w laboratorium.

Pomocny bywa także prosty test obserwacyjny. Jeżeli podczas pobytu w miejscu z miękką wodą włosy przez kilka myć stają się bardziej miękkie i łatwiejsze do rozczesania, twardość wody może mieć znaczenie. Nie jest to jednak dowód rozstrzygający, ponieważ jednocześnie mogą zmienić się kosmetyki, wilgotność powietrza, sposób suszenia i częstotliwość mycia.

Warto przyjrzeć się całej pielęgnacji. Podobne objawy mogą powodować nagromadzone silikony, oleje, suche szampony, lakiery i inne produkty stylizacyjne. Matowość może także wynikać z częstego używania prostownicy, suszenia bardzo gorącym powietrzem, rozjaśniania albo pomijania odżywki.

Czy szampon oczyszczający pomaga?

Szampon mocniej oczyszczający może usunąć część pozostałości kosmetyków oraz osadu znajdującego się na powierzchni włosa. Nie powinien jednak zastępować zwykłego szamponu przy każdym myciu, szczególnie gdy włosy są suche, kręcone lub rozjaśniane. Zbyt częste intensywne oczyszczanie może pogłębić szorstkość i zwiększyć podatność na uszkodzenia.

W produktach przeznaczonych do usuwania osadów mineralnych stosuje się substancje chelatujące, czyli składniki zdolne do wiązania jonów metali. Na etykietach kosmetyków można znaleźć między innymi EDTA i jego sole. Sam fakt obecności takiego składnika nie przesądza jednak o sile działania produktu, ponieważ znaczenie ma całe jego stężenie i receptura.

Szampon oczyszczający lub chelatujący można stosować okresowo, obserwując reakcję włosów. Po myciu warto użyć odżywki poprawiającej poślizg i ułatwiającej rozczesywanie. Jeżeli po kilku zastosowaniach włosy pozostają równie suche i matowe, przyczyna prawdopodobnie nie ogranicza się do osadu mineralnego.

Czy domowe płukanki są dobrym rozwiązaniem?

W internecie często poleca się płukanki z octu, soku z cytryny lub kwasku cytrynowego. Kwaśne środowisko może ułatwiać usuwanie niektórych mineralnych pozostałości i zmniejszać pęcznienie osłonki włosa. Nie oznacza to jednak, że im bardziej kwaśny roztwór, tym lepszy efekt.

Zbyt stężona płukanka może podrażniać skórę głowy, oczy i drogi oddechowe, a także przesuszać włosy. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby z atopowym zapaleniem skóry, łuszczycą, zadrapaniami oraz podrażnieniem po farbowaniu. Nie należy nakładać na skórę nierozcieńczonego octu ani soku z cytryny.

Bezpieczniejszym rozwiązaniem jest gotowy kosmetyk o kontrolowanym składzie i pH. Domowe mieszanki mają zmienne stężenie, a ich działanie trudno przewidzieć. Jeżeli po zastosowaniu preparatu pojawia się pieczenie, silny świąd albo zaczerwienienie, należy dokładnie spłukać włosy i przerwać jego używanie.

Czy filtr prysznicowy zmiękcza wodę?

Nie każdy produkt montowany przy słuchawce prysznicowej usuwa wapń i magnez. Popularne filtry węglowe mogą ograniczać niektóre zapachy, związki chloru lub zanieczyszczenia mechaniczne, ale zwykle nie są pełnoprawnymi zmiękczaczami wody. Rozpuszczone jony odpowiedzialne za twardość przechodzą przez wiele prostych filtrów praktycznie bez zmian.

Do rzeczywistego zmiękczania najczęściej wykorzystuje się wymianę jonową, w której wapń i magnez są zastępowane innymi jonami, zazwyczaj sodu. Takie urządzenie obsługuje zwykle instalację w większej części domu, wymaga prawidłowego dobrania, regeneracji złoża i okresowej konserwacji.

Przed zakupem filtra warto sprawdzić, czy producent podaje mierzalną redukcję twardości, wydajność wkładu i sposób działania. Ogólne hasło o „oczyszczaniu wody” nie oznacza jeszcze usuwania wapnia i magnezu. Czasami tańszym i wystarczającym rozwiązaniem jest zmiana sposobu pielęgnacji zamiast przebudowy instalacji.

Jak pielęgnować włosy myte twardą wodą?

Szampon najlepiej nakładać głównie na skórę głowy, a długość włosów oczyszczać pianą spływającą podczas płukania. Nie trzeba mocno pocierać pasm ani używać większej ilości produktu tylko dlatego, że słabiej się pieni. Obfita piana nie jest warunkiem skutecznego mycia.

Po każdym myciu warto stosować odżywkę, szczególnie na długość i końcówki. Zmniejsza ona tarcie, ułatwia rozczesywanie i ogranicza uszkodzenia mechaniczne. Mokrych włosów nie należy energicznie wycierać ręcznikiem. Lepiej delikatnie odcisnąć wodę, użyć grzebienia z szeroko rozstawionymi zębami i rozpocząć rozczesywanie od końcówek.

Włosy rozjaśniane mogą korzystać z okresowego oczyszczania z minerałów, ale jednocześnie wymagają ochrony przed wysoką temperaturą i kolejnymi zabiegami chemicznymi. Bez ograniczenia prostowania, gorącego suszenia i częstego rozjaśniania samo usuwanie osadu nie przywróci im zdrowego wyglądu.

Nie zawsze winna jest woda

Twarda woda może wpływać na wygląd i zachowanie włosów. Minerały są zdolne do wiązania się z ich powierzchnią, a efekt może być szczególnie widoczny na włosach uszkodzonych. Możliwe objawy to matowość, szorstkość, plątanie, mniejsza podatność na układanie i większa skłonność do łamania.

Nie należy jednak traktować twardej wody jako uniwersalnego wyjaśnienia wszystkich problemów z fryzurą. Dowody na trwałe uszkadzanie włosów nie są jednoznaczne, a kondycja pasm zależy również od zabiegów chemicznych, temperatury, sposobu czesania i używanych kosmetyków.

Najrozsądniej zacząć od sprawdzenia twardości wody, ograniczenia agresywnego mycia oraz zastosowania odżywki i okresowego produktu oczyszczającego. Jeżeli problem dotyczy rzeczywistego wypadania włosów, zmian na skórze głowy albo szybko postępującego przerzedzenia fryzury, potrzebna jest konsultacja dermatologiczna, a nie wyłącznie zmiana filtra lub szamponu.

Źródła

https://www.usgs.gov/water-science-school/science/hardness-water – U.S. Geological Survey: wyjaśnienie, czym jest twardość wody, jakie minerały ją powodują oraz dlaczego twarda woda zmienia działanie mydła i detergentów.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21982353/ – badanie dotyczące wiązania wapnia i magnezu przez ludzkie włosy oraz wpływu kondycji włosa, pH i stopnia twardości wody na odkładanie minerałów.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28799530/ – badanie z użyciem mikroskopii elektronowej porównujące odkładanie wapnia i magnezu oraz zmiany powierzchni włosów poddawanych działaniu twardej i miękkiej wody.

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6028999/ – badanie laboratoryjne porównujące wytrzymałość włosów poddawanych działaniu wody twardej i dejonizowanej.

https://www.aad.org/public/skin-hair-nails/hair-care/how-to-stop-hair-damage – American Academy of Dermatology: zalecenia dotyczące ograniczania mechanicznych i termicznych uszkodzeń włosów podczas mycia, suszenia, czesania i stylizacji.

https://www.who.int/publications/m/item/chemical-fact-sheets--hardness – Światowa Organizacja Zdrowia: informacje o twardości wody, jej znaczeniu użytkowym oraz ocenie wpływu na zdrowie przy poziomach występujących w wodzie pitnej.